Esnaf İçin 4 Haftalık Nakit Akışı Tahmini Nasıl Yapılır

Ayın başında kirayı ödediniz, kasa rahat görünüyordu. On beşinde tedarikçi geldi, yirmisinde faturalar çıktı, ay sonunda maaş var. Kasada para duruyor ama bu paranın ne kadarı gerçekten sizin, ne kadarı ödenmeyi bekliyor belli değil. Sonra bir hafta umulmadık bir masraf çıkıyor ve o ay kredi kartından çekmek zorunda kalıyorsunuz. Bu sıkışmanın sebebi çoğu zaman işin kötü gitmesi değil. Paranın giriş ve çıkış tarihlerinin birbirini tutmaması. Dört haftalık basit bir nakit tahmini, hangi haftanın dar olacağını iki hafta önceden gösterir; iki hafta önceden gördüğünüzde ise yapacak bir şeyiniz kalır.

Önce bir ayrımı netleştirelim: nakit tahmini kâr hesabı değildir. Kârlı bir dükkanın kasası pekala boş kalabilir, çünkü kâr kağıt üzerinde oluşur, nakit ise tarihe bağlıdır. Veresiye verdiğiniz satış kâra girer ama para henüz gelmemiştir. Karttan geçen satış kâra girer ama para valör süresi kadar sonra hesaba düşer. Bu yüzden nakit tahmininde tek soru vardır: hangi hafta kaç lira girecek, hangi hafta kaç lira çıkacak. Kâr sorusunu ay sonuna bırakın.

Tek sayfada bulunması gereken satırlar

• Hafta başı bakiye: kasadaki nakit ile banka hesabındaki paranın toplamı.
• Tahmini satış girişi: o hafta nakit ve karttan beklediğiniz para, kartın valörünü hesaba katarak.
• Tahsilat: o hafta içinde tahsil etmeyi beklediğiniz veresiye, sipariş kalanı veya fatura ödemesi.
• Sabit çıkışlar: kira, maaş, kredi taksiti, düzenli abonelikler gibi tarihi belli ödemeler.
• Değişken çıkışlar: tedarikçi alımı, faturalar, tamir bakım ve küçük masraflar.
• Hafta sonu kalan: hafta başı bakiye artı girişler eksi çıkışlar; bu rakam bir sonraki haftanın başlangıcı olur.

Girişleri tahmin etmenin en sağlam yolu tahmin etmemektir; geçmişe bakmaktır. Son dört ya da altı haftanın gerçek günlük toplamlarını önünüze koyun. Hafta içi ile hafta sonunun farkını, maaş haftasındaki hareketliliği, okul döneminin veya yaz aylarının etkisini o rakamlarda zaten görürsünüz. Elinizde geçmiş kayıt yoksa tahmine iyimser başlamayın. Son iki haftanın ortalamasını alın ve biraz altına yazın. Tahmininiz tutarsa moraliniz bozulmaz; tutmazsa hazırlıksız yakalanmazsınız.

En çok unutulan çıkış kalemleri

• Vergi ve SGK dönemleri: tutarını muhasebeciniz söyler, ama hangi ay hangi hafta çıkacağını siz baştan yazabilirsiniz.
• Çek ve senet vadeleri: ay içinde tek bir güne denk gelen bu ödemeler haftalık dengeyi tek başına bozar.
• Kredi ve kredi kartı ekstre ödemeleri: her ay aynı tarihte çıkar ama tahmine yazılmadığı için sürpriz gibi gelir.
• Esnaf odası aidatı, sigorta poliçesi ve ruhsat yenileme gibi yılda bir iki kez çıkan ödemeler.
• Bakım ve arıza: buzdolabı, fırın, klima veya araç için ayda küçük bir pay ayırmak, çıktığı hafta sarsılmayı önler.
• Bayram ikramiyesi, personel avansı ve sezon öncesi stok alımı gibi öngörülebilir ama düzensiz kalemler.

Tabloyu kurmak yarım saat sürer. Bir kağıda ya da tabloya dört sütun açın: bu hafta, gelecek hafta, üçüncü hafta, dördüncü hafta. Satırlara yukarıdaki başlıkları yazın. Sabit çıkışları takvime bakarak doğru haftaya yerleştirin; bunlar zaten bellidir. Sonra geçmiş haftaların ortalamasından yola çıkarak girişleri doldurun. En alt satır her hafta için tek bir sayı verir: hafta sonunda elinizde kalan para. O satır boyunca ilerlerken hangi haftanın kırmızıya döndüğünü ya da tehlikeli biçimde inceldiğini gözünüzle görürsünüz.

Örnek olarak, tamamen kurgusal rakamlarla küçük bir kafe düşünelim. Birinci hafta 30.000 giriş, 22.000 çıkış; ikinci hafta 28.000 giriş, 20.000 çıkış; üçüncü hafta 27.000 giriş ama maaş ve kira aynı haftaya denk geldiği için 46.000 çıkış; dördüncü hafta 30.000 giriş, 21.000 çıkış. Üç haftanın toplamına bakınca sorun yok gibi görünür. Ama üçüncü haftaya gelindiğinde kasa dibe vurur. İşte tahminin bütün amacı bu: ay sonunda toplam iyi çıksa bile, ortada tek bir dar hafta varsa onu önceden görmek.

Sıkışan haftayı gördüğünüzde deneyebilecekleriniz

• Tedarikçiyle konuşup o haftaya denk gelen alımı bir hafta öne ya da arkaya almak.
• Bekleyen veresiye ve sipariş kalanlarını o haftadan önce hatırlatmayla tahsil etmeye çalışmak.
• Zorunlu olmayan alımları ertelemek; stok tazelemesini dar haftadan sonraya bırakmak.
• Kirası ya da taksiti sabit olan kalemleri değil, esnek olanları oynatmak.
• Gerekiyorsa dar haftadan önce küçük bir kampanya ile nakit girişini öne çekmek.
• Hiçbiri olmuyorsa en azından o hafta kişisel para çekmeyi durdurmak.

Tahmini kurmak bir kere, ayakta tutmak haftalıktır. Pazartesi sabahı on beş dakika ayırın: geçen haftanın gerçek rakamını tahminin yanına yazın, farkı görün ve tabloyu bir hafta ileri kaydırın. En sona yeni bir dördüncü hafta eklersiniz. İki üç hafta sonra tahminleriniz gerçeğe iyice yaklaşır, çünkü kendi dükkanınızın ritmini artık sayıyla biliyorsunuzdur. O noktadan sonra ay sonunu getirir miyim sorusu, hissiyat değil hesap işine dönüşür.

Dört haftalık nakit tahmini sofistike bir finans aracı değil, tek sayfalık bir uyarı sistemidir. Amacı geleceği bilmek değil, dar haftayı zamanında görmek. Kasanın boşaldığı gün öğrenmekle iki hafta önce öğrenmek arasındaki fark, çoğu esnaf için işin rahat gitmesiyle sıkışması arasındaki farktır.